Wat is ischias? Oorzaken, symptomen en behandeling

Wat is ischias?

Ischias beschrijft pijn, gevoelloosheid, tintelingen of krachtsverlies langs de heupzenuw, die van de onderrug naar het been loopt; het is op zichzelf geen diagnose. Vergeleken met gewone lage rugpijn is ischias doorgaans heviger en langduriger [1].

Waardoor ontstaat ischias?

De meest voorkomende oorzaak is een lumbale hernia: uitgestulpt schijfweefsel beknelt en irriteert de zenuwwortel.

• Wervelkanaalstenose: Veroorzaakt beenpijn en een uitgeput gevoel die toenemen bij lopen en verminderen bij vooroverbuigen of zitten. Lees meer over wervelkanaalstenose.
• Wervelverschuiving: Een verschoven wervel vernauwt de openingen waardoor de zenuwen naar buiten komen. Lees meer over spondylolisthesis.
• Piriformissyndroom: Een van de belangrijkste oorzaken buiten de onderrug; de heupzenuw raakt in deze bilspier bekneld. Lees meer over de behandeling van het piriformissyndroom.
• Andere oorzaken: Heupgewrichtsproblemen, pijn vanuit het sacro-iliacale gewricht en beknelling van perifere zenuwen komen minder vaak voor.

Wat zijn de symptomen van ischias?

Het meest kenmerkende symptoom is meestal eenzijdige pijn die vanuit de onderrug via de bil naar de achterkant van het been uitstraalt.

• Uitstralende beenpijn: Meestal eenzijdige pijn die vanuit de bil langs de achterkant van het bovenbeen en soms tot in de kuit en voet loopt. Hoesten, niezen of lang zitten kan de pijn verergeren.
• Gevoelloosheid en tintelingen: Meestal in het been of de voet, langs dezelfde baan als de pijn.
• Krachtsverlies: Moeite om de enkel of tenen omhoog te trekken wijst op een ernstige aantasting van de zenuw.

Hoe wordt ischias vastgesteld?

Ischias wordt herkend aan de klachten en het neurologisch onderzoek; het belangrijkste doel is de oorzaak van de pijn te vinden. De plek van de pijn, het verloop langs het been en de bewegingen die de pijn verergeren of verminderen geven de eerste aanwijzingen. Bij ischias door een hernia is de gestrekte-beenheftest vaak positief, maar op zichzelf is die niet voldoende voor een diagnose [2]. Zo nodig worden de volgende onderzoeken gebruikt om de oorzaak te achterhalen:

• MRI van de onderrug: Het belangrijkste onderzoek om een hernia, kanaalvernauwing en de toestand van de zenuwwortels te beoordelen.
• Computertomografie (CT): Geeft meer details over botproblemen en bijvoorbeeld wervelverschuiving.
• Elektromyografie (EMG): Meet de plaats en ernst van zenuwschade; wordt ingezet als de oorzaak onduidelijk blijft.
• MRI van de heup en heupgewrichtsonderzoek: Als de MRI van de onderrug geen bevinding toont, wordt hiermee gezocht naar oorzaken in en rond de heup, zoals het piriformissyndroom. Niet bij iedere patiënt met ischias is onmiddellijk een MRI nodig. Zonder alarmsymptomen wordt routinebeeldvorming in de eerste weken niet aanbevolen [3], omdat de meeste gevallen van ischias na verloop van tijd verbeteren. Een MRI wordt aangevraagd bij alarmsymptomen, toenemend krachtsverlies of pijn die ondanks voldoende behandeling niet verbetert. Niet elke afwijking op een MRI verklaart de pijn; onderzoek en MRI worden samen beoordeeld.

Hoe wordt ischias behandeld?

De meeste patiënten met ischias herstellen zonder operatie; slechts een minderheid heeft een operatie nodig. Omdat ischias geen afzonderlijke ziekte is, bestaat er geen behandeling die voor alle oorzaken gelijk is. De behandeling van ischias richt zich op de oorzaak van de pijn. De details staan op de pagina van de betreffende aandoening.

• Bij een lumbale hernia: Het overgrote deel van de patiënten verbetert zonder operatie. Zo nodig worden interventionele pijnbehandelingen (algologie) ingezet, zoals een gerichte epidurale injectie of nucleoplastie. Een operatie wordt overwogen bij toenemend krachtsverlies of pijn die ondanks voldoende behandeling aanhoudt. Lees meer over de behandeling van een lumbale hernia.
• Bij wervelkanaalstenose: Eerst worden oefeningen, fysiotherapie en zo nodig een epidurale injectie geprobeerd. Bij een sterk afgenomen loopafstand of krachtsverlies wordt het kanaal operatief verruimd. Lees meer over de behandeling van wervelkanaalstenose.
• Bij wervelverschuiving: Afhankelijk van de zenuwdruk en de stabiliteit van de wervelkolom wordt gekozen voor niet-operatieve behandeling of een operatie die de wervelkolom stabiliseert. Lees meer over de behandeling van spondylolisthesis.
• Bij piriformissyndroom: Rekken van de spier en fysiotherapie zijn de eerste stap. Bij aanhoudende pijn wordt onder beeldgeleiding een injectie in de spier gegeven. Wat bij iedere oorzaak geldt:
• Bewegen in plaats van bedrust: Bedrust versnelt het herstel van ischias niet [4, 5]. Lichte beweging en wandelen die de pijn niet sterk verergeren, helpen om dagelijkse activiteiten te hervatten.
• Medicatie: De werking van pijnstillers en andere geneesmiddelen tegen ischias is beperkt. Medicatie vormt daarom niet op zichzelf de kern van de behandeling en wordt onder toezicht van een arts gebruikt [6].

Hoe lang duurt ischias?

De meeste aandoeningen die ischias veroorzaken, verbeteren binnen weken tot maanden vanzelf of met eenvoudige maatregelen [4]. De pijn kan later terugkomen. Als de pijn langer dan enkele weken duurt, bespoedigt onderzoek naar de oorzaak het herstel.

Wanneer is een operatie nodig bij ischias?

Een operatie komt in beeld bij toenemend krachtsverlies en bij pijn die ondanks voldoende behandeling aanhoudt. Bij ischias door een lumbale hernia verlicht een vroege operatie de pijn sneller bij patiënten die al weken ernstige pijn hebben. De meeste patiënten die niet-operatief worden gevolgd, herstellen echter zonder operatie; na een jaar zijn de uitkomsten van beide groepen vergelijkbaar [7]. Bij pijn die al maanden duurt, biedt een operatie meer voordeel dan niet-operatieve opvolging [8].

🩺 Inzicht van de arts & klinische ervaring

“De zin die ik het vaakst op het spreekuur hoor, is: ‘Dokter, ik heb ischias.’ Maar ischias is geen ziekte; het is de naam van de klacht die een patiënt in zijn been voelt. In de samenleving wordt ischias als één afzonderlijke ziekte gezien en wordt iedere beenpijn ischias genoemd. Daardoor zoeken zij niet naar de oorzaak: de een redt zich met alleen pijnstillers, de ander krijgt een behandeling die niet bij hem past. Uitstralende beenpijn komt bij de ene patiënt door een hernia, bij de andere door kanaalvernauwing en bij weer een ander, zonder afwijking in de onderrug, door de piriformisspier in de bil. Als wervelkolomchirurg die zowel operaties als interventionele pijnbehandelingen uitvoert, zoek ik bij iedere patiënt eerst naar de oorzaak. Wanneer de oorzaak bekend is en juist wordt behandeld, is ischias doorgaans een probleem dat verdwijnt.”

Veelgestelde vragen

Is ischias een ziekte?

Nee, ischias is geen ziekte maar een symptoom. Het beschrijft pijn, gevoelloosheid of krachtsverlies langs de heupzenuw. Daaronder ligt een oorzaak zoals een lumbale hernia, wervelkanaalstenose of piriformissyndroom.

Straalt ischiaspijn naar het been uit?

Ja. De pijn straalt vanuit de bil als een trekkend of elektrisch gevoel uit naar de achterkant van het bovenbeen, de knieholte en soms de enkel. De heupzenuw is de langste en dikste zenuw van het lichaam; hij loopt vanuit de onderrug via de bil tot aan de voet. Wanneer de piriformisspier de zenuw beknelt, begint de pijn in de bil.

Hoe wordt ischias behandeld?

Er is niet één behandeling voor ischias zelf. De behandeling hangt af van de oorzaak. Eerst wordt met onderzoek en tests vastgesteld of de pijn ontstaat door een hernia, kanaalvernauwing, wervelverschuiving of piriformissyndroom. Daarna wordt die oorzaak gericht behandeld.

Wat helpt tegen ischiaspijn?

In de acute fase helpen het vermijden van bewegingen die de pijn verergeren, zwellingremmende medicatie en warmte. Op langere termijn zijn regelmatige rekoefeningen en, bij geselecteerde patiënten, een injectiebehandeling belangrijk.

Hoe lang duurt ischias en kan het vanzelf overgaan?

Ja, bij veel patiënten gaat ischias binnen weken tot maanden vanzelf of met eenvoudige maatregelen over [4]. Bij krachtsverlies, pijn die langer dan enkele weken aanhoudt of belemmering van het dagelijks leven moet de oorzaak worden onderzocht.

Zijn ischias en een lumbale hernia hetzelfde?

Nee. Een lumbale hernia is een aandoening van de tussenwervelschijf; ischias is de beenpijn die deze veroorzaakt. Een hernia is de meest voorkomende oorzaak, maar niet alle ischias ontstaat door een hernia.

Hoe weet ik of ik ischias heb en welke onderzoeken zijn nodig?

Uitstralende beenpijn, gevoelloosheid en tintelingen zijn symptomen van ischias. Het belangrijkst is de oorzaak te vinden. Daarvoor wordt neurologisch onderzoek gedaan en zo nodig een MRI van de onderrug, CT of EMG aangevraagd. Als de MRI van de onderrug geen bevinding toont, worden oorzaken in de heup onderzocht.

Moet ik bij ischias bedrust houden?

Nee, lang liggen versnelt het herstel niet [4, 5]. Lichte beweging en wandelen die de pijn niet sterk verergeren, worden aanbevolen.

Wanneer is een MRI nodig bij ischias?

Een MRI wordt aangevraagd bij toenemend krachtsverlies, alarmsymptomen of pijn die ondanks voldoende behandeling niet verbetert; zonder alarmsymptomen is een routinematige MRI in de eerste weken niet nodig [3].

Kan ischias verlamming veroorzaken?

Bij de meeste patiënten niet. Maar als een zenuw langdurig ernstig bekneld blijft, kan krachtsverlies blijvend worden. Wacht daarom niet bij toenemende zwakte.

Bestaat er een operatie voor ischias?

Nee, er bestaat niet één ‘ischiasoperatie’; de ingreep richt zich op de oorzaak. Bij een hernia wordt bijvoorbeeld het uitgestulpte schijfweefsel verwijderd en bij kanaalvernauwing het kanaal verruimd. De meeste patiënten hebben geen operatie nodig.

Welke arts behandelt ischias?

Specialisten in neurochirurgie en in fysische geneeskunde en revalidatie behandelen ischias.

Wat kost een behandeling voor ischias?

Een definitief tarief kan pas na onderzoek en beoordeling van de beeldvorming worden bepaald. De kosten hangen af van de patiënt, de oorzaak van de ischias en de omstandigheden in het ziekenhuis.

Welke specialist behandelt ischias in Istanbul?

Een van de artsen die ischias behandelen in Istanbul, is Op. Dr. M. Levent Deniz, specialist in neurochirurgie.

Bronnen

1. Konstantinou K, Dunn KM. Sciatica: review of epidemiological studies and prevalence estimates. Spine (Phila Pa 1976). 2008;33(22):2464-2472. PMID: 18923325. PubMed
2. Vroomen PC, de Krom MC, Knottnerus JA. Diagnostic value of history and physical examination in patients suspected of sciatica due to disc herniation: a systematic review. J Neurol. 1999;246(10):899-906. PMID: 10552236. PubMed
3. Stochkendahl MJ, Kjaer P, Hartvigsen J, et al. National Clinical Guidelines for non-surgical treatment of patients with recent onset low back pain or lumbar radiculopathy. Eur Spine J. 2018;27(1):60-75. PMID: 28429142. PubMed
4. Vroomen PC, de Krom MC, Wilmink JT, Kester AD, Knottnerus JA. Lack of effectiveness of bed rest for sciatica. N Engl J Med. 1999;340(6):418-423. PMID: 9971865. PubMed
5. Dahm KT, Brurberg KG, Jamtvedt G, Hagen KB. Advice to rest in bed versus advice to stay active for acute low-back pain and sciatica. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(6):CD007612. PMID: 20556780. PubMed
6. Pinto RZ, Maher CG, Ferreira ML, et al. Drugs for relief of pain in patients with sciatica: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2012;344:e497. PMID: 22331277. PubMed
7. Peul WC, van Houwelingen HC, van den Hout WB, et al. Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. N Engl J Med. 2007;356(22):2245-2256. PMID: 17538084. PubMed
8. Bailey CS, Rasoulinejad P, Taylor D, et al. Surgery versus Conservative Care for Persistent Sciatica Lasting 4 to 12 Months. N Engl J Med. 2020;382(12):1093-1102. PMID: 32187469. PubMed

• 👨‍⚕️ Auteur en medisch beoordelaar van deze inhoud: Dr. M. Levent Deniz – specialist in neurochirurgie
• ⚠️ Medische disclaimer: Deze pagina is uitsluitend bedoeld ter informatie; raadpleeg uw arts voor diagnose en behandeling.