Spondylolisthesis (wervelverschuiving) en behandeling

Spondylolisthesis is een verschuiving van een wervel, meestal naar voren, ten opzichte van de wervel eronder. Bij een stabiele verschuiving zonder neurologische bevindingen zijn fysiotherapie, een korset en injecties de eerste behandelstappen. Bij beweeglijke verschuiving en duidelijke klachten door zenuwdruk komt een operatie met schroeven en fusie om de wervels vast te zetten in beeld.

Wat is spondylolisthesis en waardoor ontstaat het?

In een gezonde wervelkolom liggen de wervels in een nauwkeurige ordening boven elkaar. Normaal staan de voor- en achterranden van iedere wervel precies op één lijn met die van de wervels erboven en eronder. Aan de voorkant verbinden tussenwervelschijven de wervels stevig met elkaar, aan de achterkant de facetgewrichten. Spondylolisthesis ontstaat wanneer beschadiging van die verbindingen ertoe leidt dat een wervel over de andere verschuift, meestal naar voren. De meest voorkomende oorzaken zijn:

• Degeneratie: Leeftijdsgebonden slijtage van schijven en facetgewrichten.
• Trauma: Vallen, ongevallen of plotselinge overmatige belasting van de wervelkolom.
• Eerdere wervelkolomoperaties: Verlies van stabiliteit na bepaalde eerdere ingrepen.

Wat zijn de symptomen?

Niet elke patiënt heeft klachten; soms wordt de verschuiving toevallig op beeldvorming gevonden. Als op dat niveau het wervelkanaal en de uittredekanalen van de zenuwwortels vernauwen (spinale stenose), raken de zenuwwortels bekneld. Bij zenuwdruk ontstaan rug- en beenpijn, gevoelloosheid, branderigheid en duidelijke loopproblemen (neurogene claudicatio).

Behandeling van spondylolisthesis

De behandelstrategie hangt af van de vraag of de verschuiving “beweeglijk” is:

• Beweeglijke verschuiving: Als op dynamische röntgenfoto’s de mate van verschuiving duidelijk verandert met bewegen, is de wervelkolom op dat niveau beweeglijk. Alleen beweeglijkheid is onvoldoende voor een operatiebesluit: pijn, zenuwdruk, neurologische bevindingen, dagelijkse beperkingen en de verschuivingsgraad worden samen beoordeeld. Bij beweeglijke verschuivingen met duidelijke klachten worden fusie en schroeven (instrumentatie) overwogen.

• Stabiele verschuiving (spontane fusie): Bij sommige patiënten zorgen vernauwing van de schijfruimte en artrose ervoor dat het verschoven segment zichzelf na verloop van tijd weer stabiliseert. Als zenuwdruk het hoofdprobleem is, zijn schroeven niet nodig. De patiënt wordt beoordeeld volgens de protocollen voor behandeling van wervelkanaalstenose. Bij een stabiele wervelkolom volstaat decompressie zonder schroeven.

Niet-operatieve behandelingen en interventionele pijnprocedures

Bij stabiele verschuivingen zonder neurologische bevindingen zijn niet-operatieve methoden de eerste stap:

• Fysiotherapie en oefeningen die rug- en buikspieren versterken
• Kortdurende korsetondersteuning tijdens acute pijn
• Epidurale injectie (gerichte behandeling) bij beenpijn door zenuwwortelcompressie
• Radiofrequente denervatie bij rugpijn uit de facetgewrichten

Operatie bij spondylolisthesis: instrumentatie en fusie

Het belangrijkste doel is twee verschoven, instabiele wervels onbeweeglijk te maken, zodat zij blijvend aan elkaar vastgroeien (fusie). Dit biologische vergroeien wordt in de maanden na de operatie voltooid. Bij geplande fusie worden de beweeglijke wervels met schroeven aan elkaar bevestigd (fixatie) om het segment tijdens het vergroeien te ondersteunen. Daarbij worden de volgende technieken gebruikt:

• Spinale instrumentatie: Mechanisch stabiliseren van de wervelkolom met schroeven en staven, in de volksmond het plaatsen van metalen implantaten.
• Transpediculaire fixatie en interbodyfusie: Deze gecombineerde techniek biedt stevige stabilisatie door schroeven te combineren met speciale kooien in de schijfruimte.

Moderne aanpak: minimaal invasieve spondylolisthesis-operatie (TLIF)

Bij geschikte patiënten kan de operatie ook minimaal invasief via TLIF worden uitgevoerd, waarbij spierweefsel minder wordt verstoord. Meer informatie staat op de pagina over de minimaal invasieve spondylolisthesis-operatie.

Resultaten van operatieve en niet-operatieve behandeling

Bij de meeste niet-geopereerde patiënten blijft de toestand jarenlang onveranderd: 76% van degenen zonder neurologische bevindingen had die na 10 jaar nog steeds niet. Daarentegen verslechterde 83% van de patiënten die neurologische bevindingen zoals krachtsverlies hadden en een operatie afwezen [1]. Daarom is niet-operatieve behandeling de eerste stap bij verschuivingen zonder neurologische bevindingen [2].

Bij patiënten die een operatie nodig hadden, verbeterden pijn en dagelijks functioneren sterker na chirurgie dan bij niet-operatieve behandeling. Dit verschil bleef 4 jaar bestaan [3, 4]. Of schroeven nodig zijn, wordt individueel bepaald: bij lichte verschuiving verbeterde toevoeging van schroeven de levenskwaliteit in één studie [5], terwijl een grotere studie hetzelfde resultaat vond met een operatie zonder schroeven [6].

🩺 Inzicht van de arts & klinische ervaring

“Als arts die al vele jaren zowel microchirurgie als interventionele pijnbehandeling bij wervelkolomaandoeningen uitvoert en altijd voorrang geeft aan niet-operatieve behandeling, wil ik dit zeggen: als de verschuiving beweeglijk is, geeft geen van onze niet-operatieve behandelingen bij deze patiënten duidelijke, langdurige verlichting. In mijn praktijk heb ik gezien dat zij vooral de aandoening vooruit schuiven. Tegelijk begrijp ik de angst voor verlamming heel goed wanneer ik zeg dat er schroeven in de onderrug nodig zijn. Ik plaats de schroeven met mijn microchirurgische ervaring en onder neuromonitoring, waarmee de zenuwsignalen tijdens de operatie live worden gevolgd. Bij een beweeglijke verschuiving werken de schroeven als een inwendig gips dat de wervelkolom beschermt. Het doel is niet de rug onbeweeglijk te maken, maar juist de zenuwen vrij te maken zodat de patiënt weer vrij kan lopen.”

Veelgestelde vragen

Veroorzaakt spondylolisthesis beenpijn?

Ja, beenpijn is een van de meest belastende symptomen. Door de verschuiving vernauwt het zenuwkanaal en worden zenuwwortels mechanisch samengedrukt. Dit veroorzaakt pijn van de bil tot aan de hiel, ischiasachtige klachten en gevoelloosheid.

Kan een wervelverschuiving zonder operatie herstellen?

Het verschoven bot komt zonder operatie niet terug op zijn plaats, maar pijn en zenuwklachten kunnen wel afnemen met niet-operatieve behandelingen. Bij sommige patiënten stabiliseert het segment zichzelf na verloop van tijd.

Loop ik risico op verlamming als ik niet geopereerd word?

Nee, niet elke verschuiving leidt tot verlamming. De meeste patiënten zonder neurologische bevindingen blijven lang stabiel. Toenemend krachtsverlies, duidelijke loopstoornissen of nieuwe problemen met blaas- of darmcontrole vereisen echter spoedbeoordeling.

Heeft een wervelverschuiving invloed op een hernia?

Ja, dat kan: de verschuiving verhoogt de belasting op de schijf en facetgewrichten op dat niveau. Niet elke verschuiving leidt echter tot een hernia.

Kan iemand met spondylolisthesis sporten?

Ja, maar de sportkeuze moet afhangen van het type, de graad en stabiliteit van de verschuiving en de bestaande klachten. Herhaaldelijk sterk achteroverbuigen dat pijn verergert, contactsporten met harde schokken en zware belasting kunnen bij sommige patiënten worden beperkt. Een individueel oefenprogramma door een revalidatiespecialist of arts met ervaring in wervelkolomproblemen verdient de voorkeur.

Is zwemmen goed bij een wervelverschuiving?

Ja, voor de meeste patiënten wel: de opwaartse kracht van water vermindert de belasting. Er bestaat niet één “beste sport”; de keuze hangt af van de verschuivingsgraad en de klachten.

Zijn implantaten altijd nodig?

Nee, beweeglijkheid alleen bepaalt niet of schroeven nodig zijn. De beslissing berust op de ernst van de klachten, neurologische bevindingen, zenuwdruk, de verschuivingsgraad en de invloed van de geplande decompressie op de stabiliteit. Bij duidelijke beweeglijkheid én duidelijke klachten worden schroef-staafsystemen overwogen.

Kan een korset de verschuiving behandelen?

Nee, een korset behandelt de verschuiving niet. Het ondersteunt de rug en beperkt beweging tijdens pijnlijke perioden. Langdurig gebruik verzwakt de rugspieren.

Wat is het verschil met een hernia?

Bij een hernia verplaatst de zachte schijf tussen de wervels zich. Bij spondylolisthesis verschuift het wervelbot zelf als geheel. De verschuiving is structureler en verstoort doorgaans de stabiliteit sterker dan een hernia.

Waarom worden dynamische röntgenfoto’s (flexie en extensie) aangevraagd?

Alleen röntgenfoto’s tijdens voorover- en achteroverbuigen laten zien of de verschuiving beweeglijk is. Een statische MRI of röntgenfoto toont dat niet. Beweeglijkheid is een belangrijke bevinding bij het overwegen van een operatie.

Hoe effectief zijn epidurale injecties en radiofrequentiebehandeling tegen de pijn?

Ze bieden tijdelijke verlichting van been- en rugpijn, maar behandelen de verschuiving niet. Het zijn waardevolle opties voor patiënten die geen operatie willen of een hoog operatierisico hebben.

Welke specialist behandelt spondylolisthesis in Istanbul?

Een van de artsen die spondylolisthesis behandelen in Istanbul, is dr. M. Levent Deniz, specialist in hersen-, zenuw- en wervelkolomchirurgie.

Wat kost de behandeling?

Omdat de kosten afhankelijk zijn van de patiënt en de ziekenhuisomstandigheden, kan een definitief tarief pas worden bepaald na onderzoek en beoordeling van de beeldvorming.

Bronnen

1. Matsunaga S, Ijiri K, Hayashi K. Nonsurgically managed patients with degenerative spondylolisthesis: a 10- to 18-year follow-up study. J Neurosurg. 2000;93(2 Suppl):194-198. PMID: 11012048.
2. Kalichman L, Hunter DJ. Diagnosis and conservative management of degenerative lumbar spondylolisthesis. Eur Spine J. 2008;17(3):327-335. PMID: 18026865.
3. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, et al. Surgical versus nonsurgical treatment for lumbar degenerative spondylolisthesis. N Engl J Med. 2007;356(22):2257-2270. PMID: 17538085.
4. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, et al. Surgical compared with nonoperative treatment for lumbar degenerative spondylolisthesis. four-year results in the Spine Patient Outcomes Research Trial (SPORT) randomized and observational cohorts. J Bone Joint Surg Am. 2009;91(6):1295-1304. PMID: 19487505.
5. Ghogawala Z, Dziura J, Butler WE, et al. Laminectomy plus Fusion versus Laminectomy Alone for Lumbar Spondylolisthesis. N Engl J Med. 2016;374(15):1424-1434. PMID: 27074067.
6. Austevoll IM, Hermansen E, Fagerland MW, et al. Decompression with or without Fusion in Degenerative Lumbar Spondylolisthesis. N Engl J Med. 2021;385(6):526-538. PMID: 34347953.

• 👨‍⚕️ Auteur en medisch beoordelaar van deze inhoud: Dr. M. Levent Deniz – specialist in hersen-, zenuw- en wervelkolomchirurgie
• ⚠️ Medische disclaimer: Deze pagina is uitsluitend bedoeld ter informatie; raadpleeg uw arts voor diagnose en behandeling.