Spondylolisthesis (wervelverschuiving) en behandeling

Wat is spondylolisthesis?

Spondylolisthesis is de verschuiving van een wervel ten opzichte van de wervel eronder, meestal naar voren. Aan de voorkant verbinden tussenwervelschijven de wervels stevig met elkaar, aan de achterkant de facetgewrichten. Als deze verbindende structuren beschadigd raken, verschuift een wervel.

Waardoor ontstaat spondylolisthesis?

De meest voorkomende oorzaak is leeftijdsgebonden slijtage van tussenwervelschijven en facetgewrichten (degeneratie).

• Trauma: Vallen, ongevallen of plotselinge overmatige belasting van de wervelkolom.
• Eerdere wervelkolomoperaties: Verlies van stabiliteit na bepaalde eerdere ingrepen.

Wat zijn de symptomen van spondylolisthesis?

Het meest kenmerkende symptoom is pijn in de onderrug, bil en beide benen.

• Rug-, bil- en beenpijn
• Gevoelloosheid in de benen
• Een brandend gevoel
• Duidelijke moeite met lopen (neurogene claudicatio)

Niet elke patiënt heeft klachten; soms wordt de verschuiving toevallig op beeldvorming gevonden. Als op dat niveau het wervelkanaal en de uittredekanalen van de zenuwwortels vernauwen (spinale stenose), raken de zenuwwortels bekneld.

Hoe wordt spondylolisthesis vastgesteld?

De aandoening wordt herkend aan de klachten en het onderzoek; röntgenfoto’s en MRI bevestigen de diagnose. Alleen dynamische röntgenfoto’s tijdens voorover- en achteroverbuigen laten zien of de verschuiving beweeglijk is.

Hoe wordt spondylolisthesis behandeld?

Bij de meeste patiënten gaat spondylolisthesis zonder operatie over; slechts een minderheid heeft een operatie nodig. De behandelstrategie hangt af van de vraag of de verschuiving “beweeglijk” is:

• Beweeglijke verschuiving: Als op dynamische röntgenfoto’s de mate van verschuiving duidelijk verandert met bewegen, is de wervelkolom op dat niveau beweeglijk. Alleen beweeglijkheid is onvoldoende voor een operatiebesluit: pijn, zenuwdruk, neurologische bevindingen, dagelijkse beperkingen en de verschuivingsgraad worden samen beoordeeld. Bij beweeglijke verschuivingen met duidelijke klachten worden fusie en schroeven (instrumentatie) overwogen.

• Stabiele verschuiving (spontane fusie): Bij sommige patiënten zorgen vernauwing van de schijfruimte en artrose ervoor dat het verschoven segment zichzelf na verloop van tijd weer stabiliseert. Als zenuwdruk het hoofdprobleem is, zijn schroeven niet nodig. De patiënt wordt beoordeeld volgens de protocollen voor behandeling van wervelkanaalstenose. Bij een stabiele wervelkolom volstaat decompressie zonder schroeven.

Niet-operatieve behandelingen en algologische ingrepen

Bij stabiele verschuivingen zonder neurologische bevindingen zijn niet-operatieve methoden de eerste stap:

• Fysiotherapie en oefeningen die rug- en buikspieren versterken
• Kortdurende korsetondersteuning tijdens acute pijn
• Epidurale injectie (gerichte behandeling) bij beenpijn door zenuwwortelcompressie
• Radiofrequente denervatie bij rugpijn uit de facetgewrichten

Operatie bij spondylolisthesis: instrumentatie en fusie

Bij de operatie worden de verschoven wervels met schroeven vastgezet, waarna ze geleidelijk aan elkaar vastgroeien (fusie). Het belangrijkste doel is twee verschoven, instabiele wervels onbeweeglijk te maken, zodat zij blijvend aan elkaar vastgroeien. Dit biologische vergroeien wordt in de maanden na de operatie voltooid. Bij geplande fusie worden de beweeglijke wervels met schroeven aan elkaar bevestigd (fixatie) om het segment tijdens het vergroeien te ondersteunen. Daarbij worden de volgende technieken gebruikt:

• Spinale instrumentatie: Mechanisch stabiliseren van de wervelkolom met schroeven en staven, in de volksmond het plaatsen van metalen implantaten.
• Transpediculaire fixatie en interbodyfusie: Deze gecombineerde techniek biedt stevige stabilisatie door schroeven te combineren met speciale kooien in de schijfruimte.

Moderne aanpak: minimaal invasieve spondylolisthesis-operatie (TLIF)

Bij geschikte patiënten kan de operatie ook minimaal invasief via TLIF worden uitgevoerd, waarbij spierweefsel minder wordt verstoord. Meer informatie staat op de pagina over de minimaal invasieve spondylolisthesis-operatie.

Resultaten van operatieve en niet-operatieve behandeling

Bij de meeste niet-geopereerde patiënten blijft de toestand jarenlang onveranderd: 76% van degenen zonder neurologische bevindingen had die na 10 jaar nog steeds niet. Daarentegen verslechterde 83% van de patiënten die neurologische bevindingen zoals krachtsverlies hadden en een operatie afwezen [1]. Daarom is niet-operatieve behandeling de eerste stap bij verschuivingen zonder neurologische bevindingen [2].

Bij patiënten die een operatie nodig hadden, verbeterden pijn en dagelijks functioneren sterker na chirurgie dan bij niet-operatieve behandeling. Dit verschil bleef 4 jaar bestaan [3, 4]. Of schroeven nodig zijn, wordt individueel bepaald: bij lichte verschuiving verbeterde toevoeging van schroeven de levenskwaliteit in één studie [5], terwijl een grotere studie hetzelfde resultaat vond met een operatie zonder schroeven [6].

🩺 Inzicht van de arts & klinische ervaring

“Als arts die al vele jaren zowel microchirurgie als interventionele pijnbehandeling bij wervelkolomaandoeningen uitvoert en altijd voorrang geeft aan niet-operatieve behandeling, wil ik dit zeggen: als de verschuiving beweeglijk is, geeft geen van onze niet-operatieve behandelingen bij deze patiënten duidelijke, langdurige verlichting. In mijn klinische praktijk heb ik gezien dat deze behandelingen niets anders doen dan de aandoening uitstellen. Tegelijk begrijp ik heel goed de angst voor verlamming die mijn patiënten op de polikliniek ervaren wanneer ik zeg: ‘Er moeten schroeven in uw rug worden geplaatst.’ Ik plaats de schroeven met mijn microchirurgische ervaring en onder neuromonitoring, waarmee de zenuwsignalen tijdens de operatie live worden gevolgd. Bij een beweeglijke verschuiving werken de schroeven als een inwendig gips dat de wervelkolom beschermt. Het doel is niet de rug onbeweeglijk te maken, maar juist de zenuwen vrij te maken zodat de patiënt weer vrij kan lopen.”

Veelgestelde vragen

Veroorzaakt spondylolisthesis beenpijn?

Ja, beenpijn is een van de meest belastende symptomen. Door de verschuiving vernauwt het zenuwkanaal en worden zenuwwortels mechanisch samengedrukt. Dit veroorzaakt pijn van de bil tot aan de hiel, ischiasachtige klachten en gevoelloosheid.

Kan een wervelverschuiving zonder operatie herstellen?

Het verschoven bot komt zonder operatie niet terug op zijn plaats, maar pijn en zenuwklachten kunnen wel afnemen met niet-operatieve behandelingen. Bij sommige patiënten stabiliseert het segment zichzelf na verloop van tijd.

Loop ik risico op verlamming als ik niet geopereerd word?

Nee, niet elke verschuiving leidt tot verlamming. De meeste patiënten zonder neurologische bevindingen blijven lang stabiel. Toenemend krachtsverlies, duidelijke loopstoornissen of nieuwe problemen met blaas- of darmcontrole vereisen echter spoedbeoordeling.

Heeft een wervelverschuiving invloed op een hernia?

Ja, dat kan: de verschuiving verhoogt de belasting op de schijf en facetgewrichten op dat niveau. Niet elke verschuiving leidt echter tot een hernia.

Kan iemand met spondylolisthesis sporten?

Ja. De sportkeuze hangt af van de mate van verschuiving en de klachten. Sterk achteroverbuigen dat pijn verergert, contactsporten en zware belasting worden beperkt.

Is zwemmen goed bij een wervelverschuiving?

Ja, voor de meeste patiënten wel: de opwaartse kracht van water vermindert de belasting van de wervelkolom. Er bestaat niet één “beste sport”; de keuze hangt af van de verschuivingsgraad en de klachten.

Zijn implantaten altijd nodig?

Nee, beweeglijkheid alleen bepaalt niet of schroeven nodig zijn. De beslissing berust op de ernst van de klachten, neurologische bevindingen, zenuwdruk en de verschuivingsgraad samen. Bij duidelijke beweeglijkheid én duidelijke klachten worden schroef-staafsystemen, in de volksmond metalen implantaten genoemd, overwogen.

Kan een korset de verschuiving behandelen?

Nee, een korset behandelt de verschuiving niet. Het ondersteunt de rug en beperkt beweging tijdens pijnlijke perioden. Langdurig gebruik verzwakt de rugspieren.

Wat is het verschil met een hernia?

Bij een hernia verplaatst de zachte schijf tussen de wervels zich. Bij spondylolisthesis verschuift het wervelbot zelf als geheel. De verschuiving is structureler en verstoort doorgaans de stabiliteit sterker dan een hernia.

Waarom worden dynamische röntgenfoto’s (flexie en extensie) aangevraagd?

Alleen röntgenfoto’s tijdens voorover- en achteroverbuigen laten zien of de verschuiving beweeglijk is. Een statische MRI of röntgenfoto toont dat niet. Beweeglijkheid is een belangrijke bevinding bij het overwegen van een operatie.

Hoe effectief zijn epidurale injecties en radiofrequentiebehandeling tegen de pijn?

Ze bieden tijdelijke verlichting van been- en rugpijn, maar behandelen de verschuiving niet. Het zijn waardevolle opties voor patiënten die geen operatie willen of een hoog operatierisico hebben.

Welke arts behandelt spondylolisthesis?

Specialisten in neurochirurgie en fysische geneeskunde en revalidatie behandelen spondylolisthesis.

Welke specialist behandelt spondylolisthesis in Istanbul?

Een van de artsen die spondylolisthesis behandelen in Istanbul, is dr. M. Levent Deniz, specialist in neurochirurgie.

Wat kost de behandeling?

Omdat de kosten afhankelijk zijn van de patiënt en de ziekenhuisomstandigheden, kan een definitief tarief pas worden bepaald na onderzoek en beoordeling van de beeldvorming.

Bronnen

1. Matsunaga S, Ijiri K, Hayashi K. Nonsurgically managed patients with degenerative spondylolisthesis: a 10- to 18-year follow-up study. J Neurosurg. 2000;93(2 Suppl):194-198. PMID: 11012048.
2. Kalichman L, Hunter DJ. Diagnosis and conservative management of degenerative lumbar spondylolisthesis. Eur Spine J. 2008;17(3):327-335. PMID: 18026865.
3. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, et al. Surgical versus nonsurgical treatment for lumbar degenerative spondylolisthesis. N Engl J Med. 2007;356(22):2257-2270. PMID: 17538085.
4. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, et al. Surgical compared with nonoperative treatment for lumbar degenerative spondylolisthesis. four-year results in the Spine Patient Outcomes Research Trial (SPORT) randomized and observational cohorts. J Bone Joint Surg Am. 2009;91(6):1295-1304. PMID: 19487505.
5. Ghogawala Z, Dziura J, Butler WE, et al. Laminectomy plus Fusion versus Laminectomy Alone for Lumbar Spondylolisthesis. N Engl J Med. 2016;374(15):1424-1434. PMID: 27074067.
6. Austevoll IM, Hermansen E, Fagerland MW, et al. Decompression with or without Fusion in Degenerative Lumbar Spondylolisthesis. N Engl J Med. 2021;385(6):526-538. PMID: 34347953.

• 👨‍⚕️ Auteur en medisch beoordelaar van deze inhoud: Dr. M. Levent Deniz – specialist in neurochirurgie
• ⚠️ Medische disclaimer: Deze pagina is uitsluitend bedoeld ter informatie; raadpleeg uw arts voor diagnose en behandeling.