Fibromyalgie en de behandeling ervan

Wat is fibromyalgie?

Fibromyalgie is een chronisch syndroom met wijdverspreide pijn dat vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen. Ongeveer 2% van de bevolking heeft fibromyalgie [1, 2]; bij vrouwen ligt dit percentage tegen de 4% [1]. In een Turks onderzoek onder vrouwen van 20–64 jaar werd een prevalentie van 3,6% gevonden [3].

Fibromyalgie veroorzaakt maandenlang aanhoudende, wijdverspreide pijn in verschillende delen van het lichaam, duidelijke vermoeidheid, niet-verkwikkende slaap en soms cognitieve klachten, ook wel ‘fibro-fog’ genoemd. Naast deze wijdverspreide pijn kunnen plaatselijke drukgevoelige plekken voorkomen, die in de volksmond vaak spierknopen worden genoemd. Alleen de aanwezigheid van zulke plekken is echter onvoldoende om de diagnose fibromyalgie te stellen; ze kunnen ook passen bij een afzonderlijke aandoening, het myofasciaal pijnsyndroom. De pijn concentreert zich vooral rond de overgang van nek naar schouders en bovenrug en in de onderrug: precies de gebieden waar ook rug- en nekhernia’s vaak voorkomen. Langdurig bureauwerk, een ongunstige houding, een verstoord slaapritme en veel stress zijn factoren die dit beeld verergeren.

Hoe worden fibromyalgie en een rug- of nekhernia met elkaar verward? (Differentiaaldiagnose)

De belangrijkste reden voor verwarring is dat het gevoel van uitstralende pijn op elkaar kan lijken. De oorsprong is echter verschillend:

• Bij een nekhernia beïnvloedt een tussenwervelschijf of een degeneratieve verandering een zenuwwortel. De pijn straalt langs een bepaald traject uit naar de arm of het been: radiculaire pijn. Daarbij kunnen neurologische verschijnselen optreden, zoals gevoelloosheid, veranderde reflexen of verlies van spierkracht.
• Bij fibromyalgie: Fibromyalgie zelf veroorzaakt geen zenuwwortelbeknelling. De pijn is meer verspreid en zeurend van aard. Drukgevoelige plekken, duidelijke vermoeidheid en het gevoel niet uitgerust te zijn na het slapen gaan ermee samen.

De klinische kenmerken kunnen als volgt worden samengevat:

• Aanhoudende spierspanning en pijn die niet overgaat: Stijfheid, gespannenheid en diepe, voortdurende pijn in de spieren van nek, rug, schouders en onderrug.
• Moe wakker worden en een gevoel van zwakte: Patiënten worden ’s ochtends moe en niet uitgerust wakker, ook als ze lang genoeg hebben geslapen.
• Gevoelloosheid en tintelingen: Deze kunnen worden gemeld in armen, handen of benen. De klachten wisselen en volgen niet het verzorgingsgebied van een specifieke zenuwwortel. Bij blijvende gevoelloosheid op één plek, krachtsverlies of uitval van reflexen worden deze bevindingen eerst vanuit de wervelkolom beoordeeld.
• De indruk van een hernia: Doordat pijn in nek en bovenrug naar de armen kan uitstralen en lage rugpijn naar het been, denken patiënten vaak dat ze een rug- of nekhernia hebben. Specialistisch onderzoek en zo nodig een MRI maken het onderscheid duidelijk.

Hoe wordt fibromyalgie vastgesteld?

De diagnose fibromyalgie wordt niet met een bloedtest of beeldvormend onderzoek gesteld, maar op basis van de voorgeschiedenis, klinische beoordeling en lichamelijk onderzoek. MRI- en röntgenonderzoek worden gebruikt om na te gaan of de pijn uit de wervelkolom komt.

Het diagnostische proces omvat de volgende stappen:

• Duur en verspreiding: Er wordt gevraagd naar onverklaarde, wijdverspreide pijn in verschillende lichaamsgebieden die minstens 3 maanden aanhoudt.
• Beoordeling van het geheel aan klachten: Naast wijdverspreide pijn worden vermoeidheid, niet uitgerust wakker worden en cognitieve klachten (‘fibro-fog’) samen beoordeeld. De diagnostische criteria van het American College of Rheumatology (ACR) bieden hiervoor een kader.
• Uitsluiten van vergelijkbare aandoeningen: Als de voorgeschiedenis en het onderzoek daar aanleiding toe geven, wordt bloedonderzoek gedaan naar schildklierstoornissen, vitamine D-tekort en reumatische aandoeningen zoals reumatoïde artritis en lupus. Bij aanwijzingen voor zenuwbeknelling vanuit de wervelkolom volgen neurologisch onderzoek en zo nodig een MRI.

Hoe verwijzen wij patiënten bij wie fibromyalgie is vastgesteld?

De primaire behandeling van fibromyalgie behoort niet tot de wervelkolomchirurgie, maar tot de revalidatiegeneeskunde of pijngeneeskunde. Als wij deze diagnose op de polikliniek stellen, verwijzen wij patiënten naar de betreffende specialist en leggen we in grote lijnen uit welke behandelingen worden toegepast:

1. Conservatieve behandeling en patiëntenvoorlichting

Voorlichting en regelmatige lichaamsbeweging vormen de basis van de behandeling. Er wordt een programma opgesteld met aerobe activiteiten die passen bij de belastbaarheid, zoals wandelen, zwemmen en fietsen, aangevuld met rekoefeningen en geleidelijk opgebouwde spierversterking. Ook houdingscorrectie maakt hiervan deel uit. Lichaamsbeweging is de niet-medicamenteuze behandeling met het sterkste wetenschappelijke bewijs bij fibromyalgie [4].

2. Triggerpointinjecties bij bijkomende myofasciale pijn

Bij myofasciaal pijnsyndroom, dat regelmatig naast fibromyalgie voorkomt of ermee wordt verward, kunnen daarvoor bevoegde specialisten deze behandeling toepassen als duidelijke, plaatselijke triggerpoints zijn vastgesteld.

3. Aanvullende behandelingen met beperkt bewijs: neuraaltherapie en intraveneuze ozontherapie

Sommige centra bieden neuraaltherapie, met injecties van een plaatselijk verdovingsmiddel, en intraveneuze toediening van ozon aan als aanvullende behandelingen. Het bewijs voor de werkzaamheid hiervan bij fibromyalgie is zwak. Ze vervangen de basisbehandeling met beweging, voorlichting en een regelmatig slaapritme niet.

4. Ondersteunende en integrale behandelmethoden

Wanneer stress, slaapstoornissen en psychische spanning de pijn en vermoeidheid versterken, worden naast de medische behandeling ook psychologische ondersteuning, maatregelen voor een goede slaaphygiëne en aanpassingen van de leefstijl ingezet.

🩺 Inzicht van de arts & klinische ervaring

“Een deel van de patiënten komt naar mijn praktijk met de angst dat ondraaglijke nek- of rugpijn betekent dat de hernia is gescheurd of dat een operatie onvermijdelijk is. Na uitgebreid neurologisch en klinisch onderzoek blijkt bij sommigen dat de klachten niet uit de tussenwervelschijven komen, maar door fibromyalgie worden veroorzaakt. Wijdverspreide pijn en vermoeidheid kunnen door de patiënt gemakkelijk worden aangezien voor herniapijn. Mijn rol als wervelkolomchirurg is dan om eerst een ernstig probleem van de wervelkolom, zoals zenuwbeknelling of kanaalvernauwing, uit te sluiten en de patiënt naar de juiste specialist te verwijzen als de klachten bij fibromyalgie passen. Een vroeg en juist onderscheid beschermt de patiënt zowel tegen onnodige angst voor een operatie als tegen tijdverlies door een verkeerde behandeling.”

Veelgestelde vragen

Naar welke arts moet ik gaan voor fibromyalgie?

De behandeling van fibromyalgie wordt uitgevoerd door een revalidatiearts of pijnspecialist. Als pijn vanuit de onderrug of nek langs een bepaald traject naar een arm of been uitstraalt en gepaard gaat met gevoelloosheid of krachtsverlies, moet eerst een wervelkolomchirurg een hernia of zenuwbeknelling uitsluiten. Bij vooral wijdverspreide pijn in verschillende lichaamsgebieden, vermoeidheid en slaapproblemen kunt u rechtstreeks bij de genoemde specialismen terecht.

Kan fibromyalgie gevoelloosheid in een arm of been veroorzaken?

Ja, dat kan. Deze gevoelloosheid is echter niet specifiek voor fibromyalgie en volgt niet het verzorgingsgebied van een bepaalde zenuwwortel. Als de gevoelloosheid steeds op één plek aanwezig is of samengaat met minder spierkracht of uitval van reflexen, moeten deze verschijnselen eerst met onderzoek van de wervelkolom en zenuwen worden beoordeeld.

Hoe lokken stress, angst en depressie fibromyalgiepijn uit?

Stress, angst en slaaptekort vergroten de overgevoeligheid van het pijnsysteem: de hersenen en het ruggenmerg verwerken pijnsignalen sterker. Daardoor wordt bestaande pijn intenser gevoeld en nemen vermoeidheid en slaapproblemen toe.

Kan fibromyalgie met een operatie worden behandeld?

Nee. Fibromyalgie zelf is geen chirurgische aandoening en er wordt geen operatie uitgevoerd om fibromyalgie te behandelen. De behandeling bestaat uit beweging, patiëntenvoorlichting en medische behandelingen die door de betrokken specialisten worden gepland.

Welke oefeningen kunnen mensen met fibromyalgie doen?

Voor aerobe activiteiten met een lichte tot matige intensiteit, zoals wandelen, zwemmen en fietsen, bestaat het sterkste bewijs bij fibromyalgie. Persoonlijk afgestemde rekoefeningen, geleidelijke spierversterking en activiteiten zoals yoga of pilates kunnen hieraan worden toegevoegd. Het is belangrijk de inspanning geleidelijk op te bouwen, passend bij het pijnniveau.

Bronnen

1. Heidari F, Afshari M, Moosazadeh M. Prevalence of fibromyalgia in general population and patients, a systematic review and meta-analysis. Rheumatol Int. 2017;37(9):1527-1539. PMID: 28447207.
2. Wolfe F, Brähler E, Hinz A, Häuser W. Fibromyalgia prevalence, somatic symptom reporting, and the dimensionality of polysymptomatic distress: results from a survey of the general population. Arthritis Care Res (Hoboken). 2013;65(5):777-785. PMID: 23424058.
3. Topbas M, Cakirbay H, Gulec H, Akgol E, Ak I, Can G. The prevalence of fibromyalgia in women aged 20-64 in Turkey. Scand J Rheumatol. 2005;34(2):140-144. PMID: 16095011.
4. Macfarlane GJ, Kronisch C, Dean LE, et al. EULAR revised recommendations for the management of fibromyalgia. Ann Rheum Dis. 2017;76(2):318-328. PMID: 27377815.

• 👨‍⚕️ Auteur en medisch beoordelaar van deze inhoud: Dr. M. Levent Deniz – specialist in neurochirurgie
• ⚠️ Medische disclaimer: Deze pagina is uitsluitend bedoeld ter informatie; raadpleeg uw arts voor diagnose en behandeling.